विश्वका कुन कुन देशसँग कति आणविक ह-तियार छन् ?




काठमाडौँ ।

रुसी राष्ट्रपति भ्लादिमिर पुटिनले युक्रेनमा जारी संकटको बीचमा आफ्नो सेनालाई आ’ण’वि’क ह’ति’यारसहितका प्रतिरोधात्मक बलहरूलाई विशेष सतर्कता राख्न आदेश दिएका छन् । पुटिनले आफ्ना रक्षा प्रमुखहरूलाई भने कि पश्चिमबाट आ’क्रा’मक बयानहरूले त्यसो गर्न आवश्यक भएको छ । उनको घोषणाको मतलब रूसले आ ण विक ह तिया र प्रयोग गर्न चाहन्छ भन्ने होइन । तर उनको घोषणाले विश्वमा पर’माणु हतियारको चर्चा सुरु भएको छ ।

शीतयुद्धको समयदेखि आ’ण’विक ह’ति’यारको भण्डारमा निकै कमी आएको भए पनि विश्वमा अझै पनि सयौं आ’ण’विक ह’ति’यारहरू छन् जसलाई छोटो समयमा नै फायर गर्न सकिन्छ ।

आ’ण’विक ह’ति’यार के हो ?

यी धेरै शक्तिशाली वि स्फो टक वा ब म हुन् । यी बमहरूले परमाणुको परमाणु वा परमाणु कणहरू तोडेर वा जोडिएर आफ्नो शक्ति प्राप्त गर्छन्, जसलाई विज्ञानको भाषामा फ्युजन वा विखंडन भनिन्छ । आ णविक ह ति यारको प्रयोगले ठूलो मात्रामा विकिरण वा विकिरण निस्कन्छ र यसैले वि स्फोट पछि यसको प्रभाव धेरै समयसम्म रहन्छ ।

विश्वमा अहिलेसम्म दुईपटक परमाणु ब म आ क्रमण भइसकेको छ, जसले ठूलो क्षति पुर्याएको छ । यी दुवै हमला आजको दिन ७७ वर्षअघि अमेरिकाले जापानका दुई सहरमा परमाणु ब’म ख’सा’लेको थियो । अगस्ट ६ मा अमेरिकाले जापानको हिरोसिमा सहर नागासाकीमा ९ अगस्टमा परमाणु बम खसालेको थियो । हिरोसिमामा ८० हजारभन्दा बढी र नागासाकीमा ७० हजारभन्दा बढीको मृत्यु भएको विश्वास गरिन्छ ।

कुन देशसँग परमाणु ह’ति’यार छ ?

हाल विश्वका नौ देशसँग आणविक ह’ति’यार छन् । यी देशहरू अमेरिका, बेलायत, रुस, फ्रान्स, चीन, भारत, पाकिस्तान, इजरायल र उत्तर कोरिया हुन् । आणविक ह’ति’यारको बारेमा कुनै पनि देशले मुख खोल्दैन तर आणविक शक्ति सम्पन्न देशको सेनासँग ९ हजारभन्दा बढी आणविक ह’ति’यार रहेको विश्वास गरिन्छ ।

स्वीडेनमा आधारित थिंक ट्याङ्क स्टकहोम इन्टरनेशनल पीस रिसर्च इन्स्टिच्युटले गत वर्षको एक प्रतिवेदनमा यी नौ देशहरूसँग २०२० को सुरुमा करिब १३ हजार ४०० आणविक ह’ति’यार रहेको बताएको थियो, जसमध्ये ३,७२० आफ्नो सेनासँग राखिएको थियो ।

इन्स्टिच्युटका अनुसार यीमध्ये करिब १८०० हतियार हाई अलर्टमा छन् अर्थात् केही समयमै फायर गर्न सकिन्छ । तीमध्ये अधिकांश ह’ति’यार अमेरिका र रुससँग छन् । इन्स्टिच्युटको प्रतिवेदनअनुसार सन् २०२० सम्म अमेरिकासँग ५ हजार ८ सय र रुससँग ६ हजार ३ सय ७५ आणविक हतियार थिए ।

सन् १९७० मा आणविक हतियारको संख्या सीमित गर्न १९० देशबीच परमाणु अप्रसार सन्धि लागू भयो । यसमा अमेरिका, रुस, बेलायत, फ्रान्स र चीन पनि सामेल छन् । तर भारत, पाकिस्तान र इजरायलले यसमा कहिल्यै हस्ताक्षर गरेनन् र उत्तर कोरियाले सन् २००३ मा यसबाट फिर्ता लिएको थियो ।

यससन्धि अन्तर्गत सन् १९६७ अघि आणविक ह’ति’यार परिक्षण गरेका पाँच देशलाई मात्रै सन्धि लागू हुने वर्ष तोकिएको थियो । ती देशहरू थिए- अमेरिका, रुस, फ्रान्स, बेलायत र चीन । सन्धिमा भनिएको थियो कि यी देशहरूले आफ्नो ह तियारको सङ्कलन सदाका लागि राख्न सक्दैनन्, अर्थात् उनीहरूले यसलाई घटाउँदै लैजानुपर्नेछ ।

यससँगै यी देशबाहेक अन्य सबै देशलाई आणविक ह तियार बनाउन प्रतिबन्ध लगाइएको छ । यो सन्धिपछि अमेरिका, बेलायत र रुसले आफ्ना हतियारको संख्या घटाए । तर फ्रान्स र इजरायलको ह तियारको संख्या लगभग उस्तै रहेको बताइएको छ । यसैबीच, भारत, पाकिस्तान, चीन र उत्तर कोरियाको बारेमा, अमेरिकी वैज्ञानिक महासंघले यी देशहरूले आफ्ना आणविक ह तियारहरूको संख्या बढाइरहेको बताएको छ ।

नोट : etajakhabar मा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए, कुनै विचार वा विश्लेषण, सल्लाह र सुझाव र समाचार प्रकासित गर्नु परेमा वा बिज्ञापन दिनु परेमा हामीलाई [email protected] मा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाईं फेसबुक र ट्विटरमा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्