बालोचका सशस्त्र आन्दोलनकारीहरुको एकताले पाकिस्तान र चीनलाई लक्षित गर्ने




पाकिस्तानमा लामो समयदेखि चलिरहेको बालोच पृथकतावादी यु’द्धको नयाँ चरणमा पुगेको छ। हालै लाहोर शहरमा भएको बालोच नेसनल आर्मी  (बीएनए) को आ’तङ्क’कारी आ’क्र’मणले बालोचिस्तानको उबडखाबड पहाडबाट पंजाब शहरी केन्द्रहरुमा विद्रोह विस्तार भइरहेको संकेत गर्छ । जनवरी २० मा व्यस्त लाहोर व्यापारिक जिल्लामा भएको बम वि’ष्फो’टमा तीन जनाको मृत्यु र २० भन्दा बढी घाइते भएका थिए। युनाइटेड बालोच आर्मी (यूबीए) र बालोच रिपब्लिक आर्मी (बीआरए) बिच एकता भएपछि बम विस्फोट हुनुभन्दा दुई हप्ता अघि गठन गरिएको बालोच नेसनल आर्मी (बीएनए) ले सोशल मीडिया पोस्ट गरेर आक्रमणको जिम्मेवारी लिएको थियो।

यो मर्जर महत्वपूर्ण छ किनभने यसले बलुचिस्तानलाई पाकिस्तानबाट अलग गर्न लडिरहेका दुई शक्तिशाली ल’डा’कु समूहहरू एक ठाउँमा आएको छ र नयाँ संस्थाले बेल्ट एण्ड रोड इनिसिएटिभ (बीआरआई) परियोजनाहरू सहित चीनको हितलाई लक्षित गर्ने भएकोले पनि यो विलय महत्त्वपूर्ण रुपमा हेरिएको छ। नवगठित बीएनएले ऐतिहासिक रूपमा सधैं अलग रहेका बलुचिस्तानका दुई ठूला जनजातिहरू मारिस र बुग्टिसको एकसाथ आउने संकेत गरेको छ । जनजातिहरू बलुचिस्तानमा कथित राज्य दुरुपयोग विरुद्धको ल’डा’ईमा र चीनद्वारा वित्त पोषित पूर्वाधार परियोजनाहरू मार्फत निरन्तरता दिइन्छ जुन उनीहरूले स्थानीयलाई मद्दत गर्दैनन् वा संलग्न गर्दैनन् भन्नेमा सहमत छन् ।

यूबीएको नेतृत्व मेहरान मारीले गर्छ्न। उनी स्वर्गीय बालोच विचारधाराका छोरा खैर बख्श मारी हो। उनले वर्षौंसम्म मारीहरूको नेतृत्व गरेका छ्न। अर्कोतर्फ, बीआरएको नेतृत्व सन् २००६ मा सैन्य परिचालनमा मारिएका बलोच सरदार र बग्ती जातिका नेता अकबर बुग्तीका छोरा ब्राहुमदाघ बुगीले गरेको छ। मारी र बुग्ती जनजाति दुवैले हाल खैर बखशको अर्को छोरा, हैदराबाद मारीको नेतृत्वमा बालोचिस्तान मुक्ति सेना (बीएलए) लगायत अन्य आ’तं’क’वादी समूहहरूबसोबास गरे तापनि यूबा-बीआरए विलयले बालोच आ’तं’कवादी समूहहरू कसरी पाकिस्तान राज्यविरुद्ध एकताबद्ध मोर्चा बनाउन जनजातीय लाइनहरूमा झन्-झनै एकत्रित हुँदैछन् भन्ने कुरालाई प्रकाश पार्छ।

सन् २०१८ मा बीएलए बालोचिस्तान लिबरेशन फ्रन्ट (बीएलएफ) र बीआरएसँग गाभिएपछि बलुच राजी अजोही संगार (बिआरएसए) वा बलोच राष्ट्रवादी स्वतन्त्रता आन्दोलन को गठन गरेको थियो।

सन् २०२० जुनमा बिआरएसएले सिन्धुदेश क्रान्तिकारी सेना (एसआरए) भनेर चिनिने सिन्धी आतङ्ककारी समूहसँग गठबन्धन गरेको थियो । सिन्ध र बालोचिस्तान दुवैलाई “मुक्त” गर्न र चीन-पाकिस्तान आर्थिक कोरिडोर (सीपीईसी) लाई लक्षित गर्न जुलाई २०२० मा यस गठबन्धनको औपचारिक घोषणा गरिएको थियो। भर्खरै स्थापना भएको बीएनएले पनि त्यस्तै वि’द्रो’ही उद्देश्यहरू लिएको छ। बालोचिस्तान स्थित मिडियासँग बीएनएले बयानमा उक्त समूहले “पाकिस्तानी सेनाको फासिज्म विरुद्ध बालोच राष्ट्रिय प्रतिरोध आन्दोलन विस्तार गर्न” गठन भएको बतायो। उक्त बयानमा बीएनए बीआरएसएको भाग रहिरहने र बीआरएसए जस्तै “पाकिस्तान राज्य र यसका साझेदारहरू (जस्तै चीन) दुवै विरुद्ध आ’क्र’मणलाई तीव्र बनाउने कुरा पनि पुष्टि गऱ्यो।

यो विस्तारमा दुई रणनीतिक पक्षहरू देखिन्छन्।  जहाँ बीआरएसए कडा लक्ष्य छान्न उत्सुक  छ जस्तै पाकिस्तान सुरक्षा बल वा चिनियाँ कर्मचारी र परियोजनाहरू त्यहाँ बीएनएको पहिलो आक्रमण लाहोरमा मूलतः एक बैंक लक्षित गर्न लागेको थियो, यसलेस कम्तीमा आंशिक रूपमा बालोचिस्तान भित्र र बाहिर दुबै शहरी क्षेत्रमा नरम लक्ष्यमा ध्यान केन्द्रित गर्ने भन्ने देखाउँछ।

पाकिस्तानका अहिले  दुईतर्फी चुनौतीको सामना गर्नुपर्ने भएको छ। खासगरी पाकिस्तान ता’लिबान भनेर पनि चिनिने तेह्रेक–ए–तालिवान पाकिस्तान (टीटीपी) बाट पुन:स्थापित इस्लामवादी चुनौतीको सामना गरिरहेको समयमा यो पाकिस्तानका लागि चिन्ताको प्रमुख कारण हो। टीटीपीले हालै सुरक्षा बललाई लक्षित गर्दै अफगानिस्तानको सीमा पारबाट आ’क्र’मण बढाएको छ। तथापि अर्को चिन्ता छ कि बलोच विद्रोह किन तीव्र हुँदैछ?  विलय र तीब्र आक्रमणको प्रतिज्ञा दुई कारणले अफगानिस्तानको अवस्थासँग प्रत्यक्ष रूपमा जोडिएको देखिन्छ छ। अफगान तालिबान आफैंले कुनै पनि बलुच वि’द्रो’हीहरूसँग गठबन्धन नगरे पनि गत वर्ष एक महाशक्ति अमेरिका विरुद्धक विजयले “बलोच विद्रोही समूहहरूलाई यस्तै जित हासिल गर्न संयुक्त मोर्चा बनाउन प्रेरित गरेको छ। पाकिस्तानी सेनालाई यु’द्धमा सं’ल’ग्न गराउन उत्प्रेरित गरेको छ।  पाकिस्तान एउटा ठूलो चुनौती हो, ”एक बलुच राष्ट्रवादीले नाम न छाप्ने सर्तमा भने।

दोस्रो, अफगान तालिबानसँग पाकिस्तानको सम्बन्ध काबुलमा सत्ता क’ब्जा गरेपछि बिग्रिएको कारण, पाकिस्तानको इन्टर-सर्भिसेस इन्टेलिजेन्स (आईएसआई) को मद्दत र निर्देशनमा, इस्लामाबादमा अब बलोच पृ’थकतावादीहरूलाई हटाउन तालिबानलाई दबाब दिने प्रभावको अभाव छ।

बिएनएको बलियो, लोकप्रिय समर्थित यु’द्धको लागि बीएनएको आशा  विशेषाधिकार प्राप्त चिनियाँ ट्राउलरको पक्षमा स्थानीय जनताले माछा मार्ने मैदान र व्यवसायबाट बहिष्कारको विरुद्ध बालोचिस्तानको ग्वादरमा हालैका लोकप्रिय विरोधको लाभ उठाउन लक्ष्य राखेको छ। यो ग्वादरमा चीन-वित्त पोषित बन्दरगाहबाट स्थानीय बहिष्कारको शीर्षमा आउँछ। जसलाई पाकिस्तानी सेनाले सुरक्षा कारणका  स्थानीयहरू लागि बन्द गरेको छ।  बन्दरगाह निर्माणको शर्तमा चीनले त्यहाँबाट ४० वर्षसम्म हुने राजस्वको ९० प्रतिशत प्राप्त गर्नेछ।

एक अनुभवी बलुच विद्रोहीका अनुसार जसले आफ्नो नाम न छाप्ने अनुरोध गरे, “पाकिस्तानमा सीपीइसीको मुकुट गहनाको साथमा विकासको वाचाबाट पूर्णतया मोहभंग भएकोले बलुच विद्रोही समूहहरूलाई उनीहरूको युद्धको लागि लोकप्रिय समर्थन प्राप्त गर्ने मौका पाएका छन।” उनले भने कि पाकिस्तानी अधिकारीहरूलाई कम्तिमा आफ्ना न्यूनतम मागहरू पूरा गर्न बाध्य पार्ने हालैको ग्वादर आन्दोलनको  सफलताले उनीहरूका व्यवसायहरूलाई अवैध चिनियाँ माछा मार्ने डुङ्गाहरूबाट जोगाउन पाकिस्तान राज्य बलूच प्रतिरोधमा झुक्न बाध्य हुन सक्छ भन्ने देखाउँछ। १९७० को दशकमा पाकिस्तानी सेनासँग लडेका एक अनुभवी बलुच राष्ट्रवादी मिर मुहम्मद अलीका अनुसार १९४८ बलुचिस्तानलाई जबरजस्ती पाकिस्तानमा मिलाइएपछि बलुच राष्ट्रवाद र आतंकवादी विद्रोहलाई बहिष्कारको गहिरो भावनाले प्रेरित गरेको छ।

उनका अनुसार यो कुरा सैनिक तानाशाहीका साथै तथाकथित प्रजातान्त्रिक युगअन्तर्गत पनि जारी रह्यो। पाकिस्तान मुस्लिम लिग– नवाज (पिएमएल–एन) को अघिल्लो सरकारका पालामा भन्दा सन् २०१८ देखि अहिलेको शासनले बालोचिस्तानलाई अझ प्रत्यक्ष नियन्त्रण गरेको छ। पाकिस्तानका प्रधानमन्त्री इमरान खानको सैन्य गठबन्धन भएको प्रशासनले बढ्दो जोखिमलाई स्पष्टसित महसुस गरेको छ।

बलुच आतंकवादी समूहहरूसँग वार्ता गर्न जमहुरी वतन पार्टीका प्रमुख शाहजैन बुग्तीको गत वर्ष उनको नियुक्तिले मुद्दाहरूमा कुनै अर्थपूर्ण प्रगति गर्न असफल भएको छ। वार्तालाई सुविधाजनक बनाउन आफ्नो उपस्थितिलाई पछाडि फर्काउनुको सट्टा पाकिस्तान सेनाले अहिले आफ्नो सुरक्षा विस्तार गरिरहेको छ। विश्लेषक तथा अवलोकनकर्ताहरू दुवैले भर्खरै गाभिएको बी एन ए-को लागि शक्तिशाली लक्ष्य प्रदान गर्न सक्छन् भनी बताउँछन्।

नोट : etajakhabar मा प्रकाशित कुनै समाचारमा तपाईंको गुनासो भए, कुनै विचार वा विश्लेषण, सल्लाह र सुझाव र समाचार प्रकासित गर्नु परेमा वा बिज्ञापन दिनु परेमा हामीलाई [email protected] मा इमेल गर्न सक्नुहुनेछ । हामीसँग तपाईं फेसबुक र ट्विटरमा पनि जोडिन सक्नुहुन्छ ।
प्रतिक्रिया दिनुहोस्